Bệnh tay chân miệng tăng mạnh: Cảnh báo nguy cơ từ biến thể mới

Không chỉ gia tăng về số lượng, dịch bệnh còn tiềm ẩn nguy cơ trở nên nghiêm trọng hơn do sự quay trở lại của các chủng vi rút có độc lực cao. Trước thực tế này, các chuyên gia y tế cảnh báo dịch có thể tiếp tục gia tăng trong thời gian tới nếu không triển khai quyết liệt các biện pháp kiểm soát ngay từ sớm.

EV71 quay trở lại, nguy cơ ca nặng tăng cao

Theo hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, trong 3 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận hơn 25.000 trường hợp mắc tay chân miệng, trong đó có 4 ca tử vong. Con số này cao gấp 5 lần so với cùng kỳ năm 2025, cho thấy xu hướng dịch bệnh gia tăng rõ rệt và đáng báo động. Đáng chú ý, khu vực phía Nam ghi nhận 18.031 ca, chiếm 71,9% tổng số ca mắc, phản ánh mức độ tập trung dịch bệnh tại khu vực này. Phần lớn ca bệnh xảy ra ở trẻ dưới 10 tuổi (chiếm 99,3%), trong đó chủ yếu là nhóm từ 1 đến 5 tuổi - độ tuổi đi nhà trẻ và mẫu giáo (chiếm 92,7%).

Các chuyên gia y tế nhận định, bệnh tay chân miệng đang bước vào chu kỳ gia tăng theo quy luật dịch tễ, song mức tăng năm nay đã vượt ngưỡng trung bình nhiều năm. Điều này đặt ra nguy cơ dịch tiếp tục gia tăng trong thời gian tới, đặc biệt khi bước vào giai đoạn cao điểm từ tháng 3 đến tháng 5. Một trong những yếu tố khiến tình hình trở nên đáng lo ngại hơn là sự quay trở lại của chủng vi rút Enterovirus 71 (EV71) - tác nhân từng gây ra nhiều ca bệnh nặng và tử vong trong các đợt dịch trước. Kết quả giám sát vi sinh cho thấy, trong các mẫu bệnh phẩm dương tính, EV71 đang chiếm ưu thế rõ rệt. Đáng chú ý, trong nhóm bệnh nhân diễn tiến nặng, tỉ lệ nhiễm chủng này lên tới hơn 50%.

Theo các chuyên gia, nguy cơ diễn tiến nặng ở bệnh nhân nhiễm EV71 có thể cao gấp 3 đến 5 lần so với các chủng vi rút khác, chủ yếu do khả năng gây biến chứng thần kinh nhanh và khó lường. Người bệnh có thể đối mặt với các biến chứng như viêm não, viêm màng não hoặc suy hô hấp trong thời gian ngắn. Không chỉ vậy, EV71 còn ghi nhận sự thay đổi về mặt di truyền. Nếu trước đây chủng B5 của vi rút này khá phổ biến thì gần đây đã xuất hiện thêm biến thể mới C1. Sự thay đổi này làm dấy lên lo ngại về khả năng né miễn dịch, đồng nghĩa với việc trẻ đã từng mắc bệnh vẫn có nguy cơ tái nhiễm.

Bác sĩ chuyên khoa I Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, tay chân miệng là bệnh lưu hành quanh năm, với hai đợt cao điểm vào khoảng tháng 3 đến tháng 5 và từ tháng 9 đến tháng 12. Trong bối cảnh hiện nay, việc số ca mắc tăng mạnh ngay từ đầu năm cho thấy nguy cơ dịch bùng phát trên diện rộng là hoàn toàn có thể xảy ra.

Nhận diện sớm và chủ động phòng ngừa

Theo bác sĩ chuyên khoa I Bạch Thị Chính, tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm lây chủ yếu qua đường tiêu hóa, thông qua tiếp xúc với nước bọt, phân hoặc các vật dụng nhiễm vi rút. Bệnh dễ bùng phát tại những nơi tập trung đông trẻ như nhà trẻ, trường mầm non hoặc khu dân cư đông đúc. Ở giai đoạn đầu, trẻ thường có biểu hiện sốt, mệt mỏi, đau họng, biếng ăn, chảy nước miếng; sau đó xuất hiện các nốt phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông, kèm loét miệng gây đau, khiến trẻ ăn uống khó khăn. Mặc dù phần lớn trường hợp có thể tự khỏi, bệnh vẫn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nghiêm trọng liên quan đến thần kinh và hô hấp.

“Khi nghi ngờ hoặc xác định trẻ mắc bệnh, cần cho trẻ nghỉ học và cách ly tại nhà ít nhất từ 7 đến 10 ngày để hạn chế lây lan. Trong quá trình chăm sóc, cần tránh làm vỡ các nốt phỏng nhằm ngăn ngừa nhiễm trùng và phát tán vi rút, đồng thời bảo đảm chế độ dinh dưỡng phù hợp với thức ăn mềm, dễ nuốt. Đặc biệt, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các biểu hiện như giật mình, hốt hoảng, sốt cao kéo dài khó hạ, ngủ li bì, quấy khóc bất thường, run tay chân, nôn ói nhiều hoặc bỏ bú, ăn uống kém rõ rệt. Đây là những dấu hiệu cho thấy bệnh có thể đang tiến triển theo hướng nguy hiểm” - bác sĩ Bạch Thị Chính lưu ý.

Để phòng bệnh hiệu quả, các chuyên gia nhấn mạnh nguyên tắc “3 sạch”, gồm ăn uống sạch, ở sạch và bàn tay sạch. Việc rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi chăm sóc trẻ, là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả trong ngăn chặn lây nhiễm. Bên cạnh đó, việc vệ sinh đồ chơi, bề mặt tiếp xúc, thu gom và xử lý phân, chất thải của trẻ đúng cách cũng đóng vai trò quan trọng trong cắt đứt chuỗi lây truyền. Đáng lưu ý, vi rút tay chân miệng không bị tiêu diệt hiệu quả bằng dung dịch sát khuẩn tay nhanh chứa cồn, mà cần sử dụng xà phòng hoặc các chất khử khuẩn như chloramin B hoặc javen.

Trong bối cảnh hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, phòng ngừa vẫn là giải pháp then chốt. Một tín hiệu tích cực là Việt Nam đã phê duyệt vắc xin phòng tay chân miệng vào tháng 3-2026. Đây được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ quan trọng giúp giảm nguy cơ bệnh nặng và bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là trẻ nhỏ. Tuy nhiên, để kiểm soát dịch hiệu quả, các chuyên gia cho rằng cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó đặc biệt chú trọng kiểm soát dịch tại trường học. Việc giám sát tình trạng trẻ nghỉ học bất thường, xử lý kịp thời các trường hợp nghi ngờ, kết hợp vệ sinh, khử khuẩn đúng cách sẽ góp phần hạn chế nguy cơ bùng phát ổ dịch.