Chính sách đồng bộ cho xăng sinh học

Xăng sinh học an toàn cho động cơ

Trong những ngày đầu thí điểm bán xăng E10 RON95-III, Tập đoàn xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) và Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) bán xăng này tại 42 trạm xăng (gồm 36 điểm tại Thành phố Hồ Chí Minh, bốn điểm tại Hà Nội và hai điểm tại Hải Phòng). Mỗi lít xăng sinh học có giá 19.600 đồng, tương đương với xăng RON92 và thấp hơn 240 đồng so với xăng RON95.

Tại trạm xăng trên đường Thái Thịnh (Hà Nội), người mua xăng E5 RON92, RON95 vẫn đông hơn người mua xăng sinh học E10 RON95-III. Một số người dân cho biết đã biết đến xăng pha cồn sinh học nhưng vẫn băn khoăn về tính an toàn, khả năng vận hành, mức độ tương thích với động cơ và nguy cơ cháy nổ.

Trong ngày đầu bán thử nghiệm xăng E10 RON95-III, mỗi trạm xăng tiêu thụ khoảng 1.000 lít. Phần lớn người mua vẫn dè dặt với xăng sinh học. Nhiều người không hiểu xăng E10 RON95-III là gì và khác gì với xăng RON95.

Theo Cẩm nang xăng sinh học của Bộ Công thương, xăng sinh học là nhiên liệu phối trộn giữa xăng truyền thống (RON) và cồn ethanol, trong đó ký hiệu E là tỷ lệ cồn pha. Thí dụ, xăng E10 RON95-III gồm 10% ethanol sinh học và 90% xăng khoáng thông thường RON95. Việc pha cồn sinh học vào xăng giúp thay thế một số hợp chất chứa ô-xy trước đây như chì, ete.

Theo Bộ Công thương, nhiều nghiên cứu và thử nghiệm của các nhà khoa học, chuyên gia trong và ngoài nước cho thấy với tỷ lệ 10% cồn trong xăng trở xuống, xăng sinh học không ảnh hưởng tới động cơ của hầu hết các loại xe đang lưu hành.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Hữu Tuyến, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu các nguồn động lực và phương tiện tự hành (Đại học Bách khoa Hà Nội) cho biết, xăng E10 RON95-III và xăng khoáng RON95 tương đương về tính chất kỹ thuật. Trung tâm này đã thực hiện nghiên cứu về nhiên liệu sinh học như xăng E5, E10 trên các mẫu phương tiện ô-tô, xe máy có tính đại diện cao.

Kết quả thử nghiệm cho thấy, động cơ sử dụng xăng E10 RON95-III có công suất và mức tiêu thụ nhiên liệu tương đương với xăng khoáng RON95. Khi sử dụng xăng E10 RON95-III, lượng khí thải độc hại như CO và HC giảm trung bình 20-30%, góp phần cải thiện chất lượng không khí. Ngoài ra, cồn ethanol có nguồn gốc sinh học cho nên nhiên liệu có khả năng tái tạo, giúp giảm phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu khoáng và giảm phát thải khí CO₂.

Từ kết quả nghiên cứu, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Hữu Tuyến khẳng định, với phần lớn phương tiện ô-tô và xe máy đang lưu hành có thể yên tâm sử dụng xăng E10 RON95-III mà không cần điều chỉnh kỹ thuật đối với phương tiện; không cần dùng hết bình xăng truyền thống mới đổ xăng sinh học mà có thể đổ lẫn nhau. Hiện nay, các phương tiện ô-tô và xe máy tại thị trường Việt Nam đều có tài liệu hướng dẫn ghi rõ xe phù hợp xăng sinh học có hàm lượng ethanol đến 10%.

Tuy nhiên, những xe có tuổi đời từ 25 năm trở lên, người dùng nên kiểm tra, tham vấn tại các trạm bảo dưỡng chính hãng trước khi sử dụng xăng E10 RON95-III bởi một số mẫu xe cũ có thể sử dụng vật liệu không chịu được cồn ethanol như đường ống nhiên liệu, gioăng cao su hoặc bình xăng kim loại. Khi cần thiết, người dùng có thể điều chỉnh động cơ và thay thế một số chi tiết để phù hợp với xăng E10 RON95-III.

Cần chính sách khuyến khích sử dụng

Theo các chuyên gia, xăng sinh học E10 không phải là nhiên liệu mới. Nhiều quốc gia đã sử dụng xăng E10 với các chỉ số RON khác nhau (từ RON92 đến RON95) rộng rãi từ hàng chục năm qua.

Tại Hoa Kỳ, xăng có hàm lượng ethanol từ 10% trở xuống được dùng đại trà cho mọi loại phương tiện từ những năm 1970. Nước này sau đó phát triển các loại xăng có tỷ lệ ethanol cao hơn như E15, E20 và cả E85 cho xe chuyên dụng.

Brazil là quốc gia đi đầu về nhiên liệu sinh học, hiện không sử dụng E5 hay E10 mà dùng phổ biến E27 và thậm chí một số phương tiện sử dụng hoàn toàn cồn ethanol (E100). Tại Thái Lan, xăng E10 chiếm 70- 80% số thị phần bán lẻ. Việc sử dụng lâu dài ở nhiều quốc gia chứng minh xăng E10 là loại nhiên liệu an toàn.

Theo lộ trình, Việt Nam dự kiến bán loại nhiên liệu xanh này trên toàn quốc từ ngày 1/1/2026. Việt Nam có tiềm năng lớn phát triển sản xuất cồn sinh học nhờ lợi thế là quốc gia nông nghiệp có nguồn nguyên liệu dồi dào như sắn, ngô và phế phẩm nông nghiệp.

Theo Bộ Công thương, cả nước hiện có 6 nhà máy sản xuất cồn sinh học với tổng công suất khoảng 500.000m³ mỗi năm.

Nhiều chuyên gia cho rằng, để tăng tỷ lệ người sử dụng xăng sinh học, cần triển khai đồng bộ các giải pháp. Nhà nước cần ban hành chính sách khơi thông thị trường. Giai đoạn đầu cần các biện pháp hỗ trợ giá như ưu đãi thuế, trợ giá ethanol đầu vào hoặc cam kết thu mua ethanol với giá ổn định nhằm tạo niềm tin cho các nhà máy sản xuất. Cùng với đó, cần tăng cường truyền thông để người dân hiểu rõ xăng sinh học E10 RON95-III.

Các nhà máy sản xuất cồn ethanol cần hỗ trợ về vốn, công nghệ và quy hoạch vùng nguyên liệu để ổn định và đa dạng hóa nguồn nguyên liệu. Phần lớn cồn ethanol trong nước vẫn sản xuất từ sắn là nguyên liệu có trữ lượng hạn chế và hiệu suất chưa cao, khiến chi phí sản xuất tăng, khó cạnh tranh với xăng khoáng.

Các đơn vị phân phối (cây xăng) cần ưu đãi để mở rộng mạng lưới phân phối. Việc triển khai xăng sinh học E5 RON92 trước đây cho thấy, nhiều cây xăng ngừng bán mặt hàng này vì sản lượng tiêu thụ thấp, không đủ chi phí duy trì. Nhiều người dân cho biết, Nhà nước cần ưu đãi hấp dẫn, tạo động lực sử dụng. Hiện nay, giá xăng sinh học chỉ chênh vài trăm đồng/lít so với xăng khoáng, cho nên chưa đủ hấp dẫn để người tiêu dùng quan tâm trải nghiệm, thay đổi hành vi tiêu dùng.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thế Lương (Đại học Bách khoa Hà Nội), phát triển xăng sinh học là bước đi đáng khích lệ nhưng không phải hướng đi duy nhất để giảm phát thải trong ngành giao thông. Thế giới đang hướng tới các thế hệ nhiên liệu như ethanol thế hệ mới từ vi tảo, nhiên liệu hydro, khí sinh học (biogas) hoặc xe hybrid. Nhiên liệu hydro được nhiều nước thử nghiệm trên phương tiện tiêu thụ nhiên liệu lớn như tàu hỏa, xe buýt, xe tải nặng, tàu thủy.