Khi bản sắc văn hóa trở thành “linh hồn” của homestay

Những “bảo tàng” văn hóa thu nhỏ

Mới được đầu tư đi vào hoạt động từ tháng 3/2024 song Homestay Minh Ngọc (phường Điện Biên Phủ) hiện đang là một trong những điểm lưu trú “hấp dẫn” với nhiều du khách khi đến Điện Biên. Bên cạnh những thuận tiện về ví trí, cơ sở này ghi điểm cộng đặc biệt với khách nước ngoài khi lựa chọn lấy văn hóa truyền thống làm hướng đi cho mình.

Từ ngôi nhà sàn của đồng bào Thái, chủ cơ sở đã sửa chữa, cải tạo thành homestay đón khách, dựa trên nguyên tắc giữ nguyên kết cấu mộc mạc với sàn gỗ, không gian sinh hoạt rộng và bếp lửa đặt ở trung tâm. Các vật dụng bày trí trong phòng nghỉ được ưu tiên là những sản phẩm thổ cẩm, mây tre đan… đặc trưng của đồng bào Thái, Mông ở địa phương.

Bà Lò Thị Vân, chủ Homestay Minh Ngọc chia sẻ: “Với mong muốn mang đến cho du khách trải nghiệm trong không gian đậm đà bản sắc của người dân bản địa, khi sửa chữa, thiết kế chúng tôi chỉ bổ sung những tiện nghi cần thiết và tạo dựng cảnh quan sạch, đẹp. Còn lại toàn bộ không gian, đồ dùng, vật dụng bày trí đều cố gắng giữ gìn và sưu tầm thêm những nét truyền thống độc đáo nhất. Ngoài không gian nghỉ dưỡng, chúng tôi còn kết nối với các bản làng lân cận để du khách có thể tham quan, trải nghiệm văn hóa, ẩm thực, kéo dài thời gian lưu trú”.

Tại xã Mường Phăng, homestay Cầm Trường cũng tận dụng ngôi nhà sàn truyền thống của người Thái, cải tạo vừa đủ để bảo đảm tiện nghi nhưng vẫn giữ nguyên dáng nhà, nhịp sinh hoạt quen thuộc. Điểm nhấn của homestay không nằm ở sự hiện đại mà ở chuỗi trải nghiệm gắn với đời sống nông nghiệp và văn hóa bản địa. Du khách được cùng người dân trồng rau, bắt cá, gặt lúa theo mùa, thưởng thức ẩm thực truyền thống và tham gia sinh hoạt văn nghệ. Qua đó, họ hiểu hơn về mối quan hệ gắn bó giữa con người với thiên nhiên, giữa cá nhân với cộng đồng.

Không chỉ tại phường Điện Biên Phủ, khu vực lòng chảo Mường Thanh hay chỉ tập trung ở một cộng đồng dân tộc, xu hướng này đang được nhiều cơ sở homestay tại các địa bàn khác, dân tộc khác trong tỉnh lựa chọn để phát triển. Bản sắc văn hóa đặc trưng của cộng đồng dân tộc bản địa được đưa vào homestay một cách tự nhiên, từ bài trí không gian đến tổ chức hoạt động trải nghiệm.

Đơn cử như tại xã Sín Thầu, nơi ghi dấu ấn đậm nét của đồng bào Hà Nhì, homestay Hà Nhì A Pa Chải không chỉ là cơ sở lưu trú mà được xem như “bảo tàng” thu nhỏ của cộng đồng người bản địa. Ông Chu Khai Phù, chủ cơ sở cho biết, sau nhiều lần tiếp đón những đoàn khách đến địa bàn tham quan, ông nhận thấy đa phần họ đều rất thích và có nhu cầu tìm hiểu về văn hóa truyền thống người Hà Nhì.

Do vậy, ngay khi được sự hỗ trợ, hướng dẫn và định hướng của địa phương, ông Phù đã quyết định đầu tư làm dịch vụ homestay dựa trên quan điểm “tái hiện lại đầy đủ nhất không gian văn hóa người Hà Nhì”. Ông Phù giữ nguyên kiến trúc ngôi nhà truyền thống, sử dụng nguyên vật liệu tại chỗ để tạo dựng lại không gian sinh hoạt, bày trí phòng nghỉ gần gũi, thân thiện. “Mặc dù lượng khách đến lưu trú tại homestay chưa gia tăng đột biến song họ hài lòng hơn và thời gian ở lại cũng nhiều hơn so với trước, ông Phù cho hay.

Tiếp sức cho homestay

Theo thống kê của Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch, lượng khách du lịch đến với Điện Biên không ngừng tăng lên qua từng năm. Đặc biệt, giai đoạn 2021 - 2025 chứng kiến sự bùng nổ mạnh của du lịch Điện Biên khi ước đón trên 5,4 triệu lượt khách, tăng 183% so với giai đoạn 2016 - 2020; tổng thu từ hoạt động du lịch ước đạt trên 9.400 tỉ đồng, tăng 198% so với giai đoạn 5 năm trước đó.

Để có được những con số này, tỉnh đã nỗ lực tổ chức nhiều chương trình, sự kiện văn hóa - du lịch quy mô lớn, mang tầm quốc gia và quốc tế. Các sự kiện này không chỉ quảng bá hình ảnh địa phương mà còn là đòn bẩy thu hút du khách trong và ngoài nước. Tuy nhiên, quy mô hoạt động du lịch của tỉnh còn nhỏ, số lượng khách mặc dù gia tăng hằng năm song chưa đáp ứng được kỳ vọng; nhất là thời gian lưu trú và mức chi tiêu của khách du lịch hạn chế.

Thống kê toàn tỉnh hiện có 14 bản hoạt động du lịch cộng đồng, với hơn 40 mô hình homestay. Mỗi homestay, bằng cách bài trí không gian, vận hành dịch vụ và tổ chức hoạt động trải nghiệm, đang trở thành một “cầu nối” đưa du khách đến gần hơn với đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc. Tuy nhiên, con số này vẫn còn hết sức khiêm tốn so với nhu cầu và định hướng phát triển thực tế.

Để tiếp tục đà tăng trưởng và khắc phục những hạn chế về hạ tầng, thời gian gần đây tỉnh đã dành nhiều sự quan tâm và ban hành các chính sách hỗ trợ phát triển du lịch, trong đó nổi bật là du lịch cộng đồng (bao gồm homestay), nhằm đầu tư hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo tồn bản sắc văn hóa. Chính sách hướng tới hỗ trợ người dân xây dựng, sửa chữa nhà ở để kinh doanh dịch vụ lưu trú, với nhiều quy định cụ thể.

Theo đó, mức hỗ trợ tối đa cho mỗi công trình xây dựng mới nhà ở phục vụ khách du lịch (homestay) có thể lên tới 150 triệu đồng. Tỉnh cũng dự kiến hỗ trợ tối đa 10 công trình xây dựng mới mỗi năm. Tuy nhiên, để đảm bảo quy hoạch và chất lượng, mỗi điểm bản phát triển du lịch cộng đồng sẽ được hỗ trợ không quá 5 công trình xây dựng mới. Đối với hoạt động nâng cấp, cải tạo nhà ở làm homestay (bao gồm mua sắm trang thiết bị, cải tạo sân vườn, không gian biểu diễn văn nghệ, nhà vệ sinh...), mức hỗ trợ là 100 triệu đồng/hoạt động. Số lượng hỗ trợ tối đa là 20 hoạt động nâng cấp, cải tạo mỗi năm.

Phát triển mô hình du lịch cộng đồng, trong đó có homestay là hướng đi phù hợp với tiềm năng và lợi thế của địa phương. Đặc biệt, khi bản sắc văn hóa được coi là giá trị cốt lõi, homestay không chỉ góp phần tăng trưởng du lịch, mà còn giúp tạo dấu ấn riêng, vừa giữ chân du khách, vừa góp phần bảo tồn văn hóa, phát triển kinh tế xanh của địa phương.