Làm chủ sản xuất ngòi đạn cận đích

Ngòi cận đích là một chủng loại ngòi điện tử được thiết kế để đo khoảng cách giữa đạn và mục tiêu một cách liên tục trong quá trình hoạt động và tự động kích nổ đạn ở một khoảng cách tối ưu nhằm tăng khả năng sát thương. Đến thời điểm này, trên thế giới đã có 3 thế hệ ngòi cận đích với 3 đột phá tác chiến. Thế hệ thứ nhất được phát triển trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Các ngòi cận đích thế hệ một dùng kỹ thuật sóng vô tuyến doppler liên tục. Đặc điểm của thế hệ này là dùng các linh kiện điện tử lớn như đèn điện tử nên kích thước ngòi lớn, tuổi thọ ngòi không cao.

Thế hệ thứ hai dùng linh kiện cổ điển như transistor, điện trở, tụ điện có kích thước lớn. Đặc điểm của thế hệ này là dùng sóng điện từ có biên độ và tần số không đổi, dễ bị phát hiện và gây nhiễu.

Thế hệ thứ ba dùng linh kiện tiểu hình kích thước nhỏ, mạch dùng các vi điều khiển tiên tiến có tích hợp các thuật toán xử lý tín hiệu, sử dụng sóng liên tục điều tần, khó bị phát hiện và khó gây nhiễu.

Ngòi cận đích CĐ-1 thuộc thế hệ thứ ba, được các viện nghiên cứu và các nhà máy Z121, Z129 và Z181 (Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng) nghiên cứu, sản xuất. Trung tá Cao Văn Dương, Phó trưởng phòng Kỹ thuật công nghệ, Nhà máy Z129, cho biết: Quá trình tiếp nhận chuyển giao công nghệ của đối tác nước ngoài đúng thời điểm đại dịch Covid-19 nên Nhà máy gặp nhiều khó khăn. Để tiếp cận được các nội dung chuyển giao một cách tối đa, ngoài sự hướng dẫn của chuyên gia, đội ngũ cán bộ nhận chuyển giao của các nhà máy tích cực nghiên cứu tự chủ nguồn vật tư trong sản xuất, đặc biệt là các thành phần giữ vai trò quyết định trong thu phát tín hiệu cao tần và xử lý tín hiệu như bảng mạch, pin...

Ngòi cận đích được cấu tạo từ gần 100 chi tiết, bao gồm cả các chi tiết cơ khí, các linh kiện điện tử. Một số chi tiết trong ngòi có kích thước rất nhỏ, dung sai chế tạo yêu cầu đến 0,002mm. Điển hình cho độ phức tạp của các chi tiết cơ khí là cụm bảo hiểm xa-SAD (Safely army device) gồm 32 chi tiết. SAD cùng với đầu điện tử là những bộ phận phức tạp và cực kỳ quan trọng trong ngòi, góp phần làm tăng độ an toàn và tin cậy hoạt động trong quá trình cất giữ, bảo quản cũng như trong huấn luyện chiến đấu. Sản phẩm được cấu tạo từ nhiều chi tiết nhỏ với độ chính xác rất cao (chi tiết nhỏ nhất có đường kính 0,6mm), quá trình sản xuất chi tiết cơ khí đòi hỏi thiết bị chính xác cùng việc kiểm soát chất lượng rất nghiêm ngặt. Khối quay trong SAD là một trong những chi tiết có độ khó cao, quá trình chế tạo phải qua nhiều nguyên công và yêu cầu về dung sai kích thước, dung sai vị trí, hình dáng hình học, độ nhám và độ ổn định của phôi đầu vào rất cao. Riêng quá trình lập trình, chỉnh máy để gia công chi tiết này cũng phải mất nhiều ngày.

Thiếu tá Nguyễn Xuân Chúc, Phụ trách Quản đốc Phân xưởng Gia công cơ khí chính xác của Nhà máy Z129, chia sẻ: Những chi tiết có kết cấu phức tạp như thân ngòi, thông thường phải qua khoảng 20 nguyên công khác nhau và cần có các thiết bị tương ứng khi gia công trên máy công cụ thế hệ cũ. Hiện nay, trên dây chuyền mới với các thiết bị CNC nhiều trục thì chi tiết thân ngòi được gia công hoàn chỉnh trên một thiết bị trong một nguyên công với độ chính xác cao và thời gian gia công được tối ưu. Một số chi tiết nhỏ, đặc biệt, yêu cầu độ chính xác cao như các chi tiết lò xo, bánh răng, trục răng, cung răng... được chế tạo trên các thiết bị CNC chuyên dùng (máy quấn lò xo, máy phay răng) nhằm bảo đảm chính xác, tính năng và độ tin cậy hoạt động của từng chi tiết khi được lắp ráp vào các cụm nhóm trong ngòi đạn.

Theo Trung tá Cao Văn Dương, đầu điện tử trước khi tổng lắp hoàn chỉnh được Nhà máy Z129 kiểm tra nghiêm ngặt trên thiết bị thử chức năng đầu điện tử để bảo đảm tin cậy hoạt động 100%. Sau kiểm tra, đầu điện tử được lắp, cố định ống nổ tia lửa điện, lắp SAD (đã được tổng lắp hoàn chỉnh theo dạng module).

Quá trình tổng lắp SAD qua nhiều công đoạn, phải sử dụng các dụng cụ chuyên dụng cùng với sự hỗ trợ của các thiết bị kiểm tra, đo lường chuyên dụng. SAD sau khi tổng lắp được kiểm tra 100% qua hai bài kiểm tra về thời gian, tốc độ trên máy thử chuyên dụng bảo đảm tin cậy hoạt động trước khi được tổng lắp vào ngòi. Ngòi sau khi lắp SAD, kiểm tra phân đoạn đạt yêu cầu được lắp thành ngòi hoàn chỉnh, được thử kín 100% và kiểm tra nghiệm thu theo các điều kiện, đạt tiêu chuẩn của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) trước khi bao gói, bảo quản.