Lấy cộng đồng làm trung tâm trong bảo tồn văn hóa các dân tộc thiểu số

Hoàn thiện thể chế, đưa văn hóa trở thành trụ cột phát triển

Thượng tọa Thích Đức Thiện cho rằng, thời gian qua vị trí, vai trò của văn hóa trong phát triển bền vững đất nước chưa được đánh giá đúng mức; các cơ chế, chính sách hiện hành chưa đủ mạnh, chưa tạo được những đột phá cần thiết để xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiến tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Thể chế hóa chủ trương của Đảng tại Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, đại biểu nhấn mạnh quan điểm “đầu tư cho văn hóa chính là đầu tư cho phát triển bền vững đất nước và tương lai dân tộc”. Trên cơ sở đó, cần có các cơ chế đặc thù đủ mạnh để đưa văn hóa trở thành trụ cột phát triển ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội.

Đại biểu bày tỏ sự đồng thuận cao với nhiều chính sách trong dự thảo Nghị quyết, đặc biệt là quy định dành tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước cho phát triển văn hóa và tăng dần theo từng thời kỳ, cùng các cơ chế thu hút nguồn lực, ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực văn hóa.

Chính sách thu hút, hồi hương cổ vật

Một nội dung được đại biểu đặc biệt quan tâm là chính sách thu hút hồi hương cổ vật. Theo Thượng tọa Thích Đức Thiện, hiện có nhiều cổ vật quý hiếm của Việt Nam đang lưu lạc ở nước ngoài. Việc đưa các cổ vật này trở về có ý nghĩa quan trọng trong bảo tồn giá trị lịch sử, khẳng định bản sắc văn hóa dân tộc và góp phần bảo vệ chủ quyền quốc gia.

“Hồi hương các cổ vật quý hiếm này về nước sẽ góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, tăng sức mạnh mềm của Việt Nam, và góp phần phát triển kinh tế, xã hội cho đất nước”, Thượng tọa Thích Đức Thiện khẳng định.

Dự thảo Nghị quyết quy định miễn 100% thuế nhập khẩu, phí hải quan cũng như thuế giá trị gia tăng đối với những tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, các bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm được tổ chức, cá nhân mua, đấu giá đưa về Việt Nam không vì mục đích lợi nhuận để trưng bày hoặc tặng, cho, chuyển giao cho Nhà nước. Theo đại biểu, đây là những chính sách đột phá cần thiết.

Ngoài các chính sách này, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, bổ sung các chính sách ưu đãi tài chính trực tiếp như khấu trừ thuế thu nhập đối với giá trị cổ vật quý hiếm đặc biệt hồi hương; cơ chế Nhà nước đồng tài trợ trong những trường hợp đấu giá cổ vật đặc biệt quý hiếm; chính sách công nhận đặc quyền đối với cổ vật hồi hương, coi đây là tài sản văn hóa đặc biệt. Đồng thời, cần có cơ chế vinh danh cấp Nhà nước cho người hồi hương cổ vật có giá trị đặc biệt về nước.

Nguyên tắc bảo tồn văn hóa các dân tộc thiểu số

Góp ý về chính sách bảo tồn văn hóa các dân tộc thiểu số, Thượng tọa Thích Đức Thiện đề nghị thiết kế cơ chế đặc thù lấy cộng đồng làm trung tâm, đồng thời phát huy hiệu quả nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia. Bên cạnh đó, cần ban hành chính sách bảo tồn và khuyến khích sử dụng ngôn ngữ dân tộc, thúc đẩy các hoạt động sinh hoạt văn hóa cộng đồng gắn với tiếng mẹ đẻ, qua đó góp phần gìn giữ và trao truyền giá trị văn hóa một cách bền vững giữa các thế hệ.

Đặc biệt, đại biểu nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng cơ chế ưu đãi nhằm bảo tồn không gian văn hóa đặc thù, đồng thời quy hoạch giữ gìn nguyên vẹn cấu trúc truyền thống của bản, làng trong bối cảnh đô thị hóa, qua đó bảo lưu “hồn cốt” văn hóa của các dân tộc. Cùng với đó, cần nghiên cứu, ban hành chính sách đãi ngộ phù hợp, có chế độ trợ cấp thường xuyên và hình thức tôn vinh xứng đáng đối với các nghệ nhân, già làng – những người đang lưu giữ và truyền dạy các tri thức văn hóa đặc sắc, độc bản của cộng đồng.

Thượng tọa Thích Đức Thiện nhấn mạnh, chính sách đặc thù bảo tồn văn hóa các dân tộc thiểu số phải bảo đảm nguyên tắc lấy cộng đồng là trung tâm; bảo tồn gắn với sinh kế của đồng bào và cơ chế, chính sách phải linh hoạt, mang tính đặc thù cao.