Mở rộng đối tượng trợ giúp pháp lý, đẩy mạnh phân cấp cho địa phương

Dự thảo Luật có nhiều điểm mới đáng chú ý, như: Mở rộng đối tượng thụ hưởng, thu hút thêm nguồn lực tham gia, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và tăng cường phân quyền cho địa phương nhằm nâng cao hiệu quả tiếp cận pháp lý của người dân.

Trình bày Tờ trình về dự thảo Luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc sửa đổi Luật nhằm khắc phục một số hạn chế, bất cập của Luật TGPL năm 2017; bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận TGPL của người dân, phù hợp với tình hình và điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước; nâng cao tính chuyên nghiệp, hiệu quả của công tác TGPL; ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số; đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, cải cách hành chính và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp hiện nay.

Dự thảo Luật mở rộng thêm nhóm người nghỉ hưu là người giữ hạng, ngạch chuyên viên trở lên, làm công tác pháp luật từ 5 năm trở lên tại cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và tổ chức thành viên của Mặt trận; bổ sung nhóm viên chức nhà nước có bằng cử nhân luật, có kinh nghiệm làm công tác pháp luật từ 5 năm trở lên và được sự đồng ý bằng văn bản của cơ quan nơi làm việc để thu hút nguồn lực có trình độ, có kinh nghiệm làm công tác pháp luật tham gia TGPL. Đồng thời, dự thảo Luật không giới hạn địa bàn được đăng ký làm cộng tác viên TGPL.

Dự thảo Luật bổ sung diện người được TGPL (khoản 3 Điều 1): bổ sung các đối tượng là người dân tộc thiểu số thuộc dân tộc rất ít người nhằm thực hiện toàn diện chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước; người có khó khăn đột xuất do gặp thiên tai, hỏa hoạn được TGPL trong vụ việc liên quan trực tiếp đến khắc phục hậu quả xảy ra với họ bởi các sự kiện này; cá nhân bị thiệt hại mà không thuê người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và người nước ngoài theo điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định được TGPL.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho biết, dự thảo Luật cũng bổ sung trách nhiệm của Bộ Tư pháp trong việc ứng dụng công nghệ thông tin, công nghệ số và triển khai chuyển đổi số trong hoạt động TGPL; xây dựng, quản lý, vận hành và thường xuyên nâng cấp Hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu TGPL; thực hiện kết nối, tích hợp, chia sẻ dữ liệu TGPL với Cổng Pháp luật quốc gia (điểm b khoản 16 Điều 1).

Các bộ, ngành và UBND cấp tỉnh có trách nhiệm phối hợp với Bộ Tư pháp trong việc “tạo lập, tích hợp, chia sẻ, khai thác và sử dụng dữ liệu thông qua kết nối, liên thông với cơ sở dữ liệu TGPL trên Cổng Pháp luật quốc gia” (điểm c, điểm d khoản 16 Điều 1).

Đáng chú ý, về nội dung phân quyền, phân cấp, Dự thảo Luật bỏ quy định về điều kiện địa bàn thành lập Chi nhánh của Trung tâm TGPL nhà nước ở các huyện ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, giao thông không thuận tiện, chưa có tổ chức hành nghề luật sư hoặc tổ chức tư vấn pháp luật tham gia TGPL, nhằm phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.

Đồng thời, giao Chủ tịch UBND cấp tỉnh căn cứ điều kiện thực tế tại địa phương để quyết định việc thành lập và địa bàn đặt Chi nhánh của Trung tâm, nhằm trao quyền mạnh mẽ hơn cho địa phương chủ động quyết định thành lập chi nhánh, thực hiện triệt để nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Thẩm tra nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết, mục đích xây dựng Luật. Nội dung dự án Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, bảo đảm tính hợp hiến, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tính tương thích với điều ước quốc tế có liên quan mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.

Ủy ban đề nghị Chính phủ chỉ đạo tiếp tục rà soát quy định của dự thảo Luật để bảo đảm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng và các chủ trương, đường lối của Đảng...

Về nội dung cụ thể, Ủy ban cơ bản tán thành với các nội dung của dự thảo Luật như: Mở rộng đối tượng người được trợ giúp pháp lý theo hướng bỏ điều kiện “có khó khăn về tài chính” đối với một số nhóm đối tượng quy định tại Luật Trợ giúp pháp lý hiện hành, đồng thời bổ sung một số nhóm đối tượng mới...

Ủy ban đề nghị đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu xây dựng lộ trình đổi mới mạnh mẽ mô hình TGPL theo hướng Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, thiết kế chính sách, đặt hàng và kiểm soát chất lượng TGPL, còn việc thực hiện TGPL chủ yếu do các tổ chức dịch vụ pháp lý đảm nhiệm.

Có ý kiến đề nghị bổ sung trường hợp trợ giúp viên pháp lý bị miễn nhiệm là người “Bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, cơ sở giáo dục bắt buộc” tại khoản 5 Điều 1 để phòng ngừa rủi ro liên quan đến phẩm chất đạo đức, không để những người này tham gia vào hoạt động TGPL.

Ủy ban đề nghị quy định về yêu cầu, thụ lý vụ việc TGPL (khoản 8 Điều 1) theo hướng xác định nguyên tắc cho phép thực hiện TGPL trong các trường hợp cần thiết khi chưa thể cung cấp đầy đủ hồ sơ yêu cầu TGPL, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết về hồ sơ, trình tự, thủ tục có liên quan.