Di dân khỏi vùng thiên tai

Năm 2025, tỉnh Điện Biên hứng chịu nhiều loại hình thiên tai như mưa lớn kéo dài, lũ quét và sạt lở đất, gây hậu quả nặng nề về người và tài sản. Thống kê cho thấy, thiên tai đã làm 14 người thiệt mạng, 21 người bị thương, tổng thiệt hại về tài sản ước tính khoảng 1.372 tỷ đồng.

Chỉ trong quý I/2026, trên địa bàn tỉnh đã xảy ra hai đợt thiên tai, gồm mưa lớn gây sạt lở đất đá tại xã Tủa Thàng và mưa lớn kèm gió lốc tại xã Pú Nhung, Si Pa Phìn. Các đợt thiên tai này đã khiến 2 người bị thương, 18 ngôi nhà bị hư hỏng, thiệt hại ước khoảng 150 triệu đồng. Những con số này không chỉ phản ánh mức độ khốc liệt của thiên nhiên mà đặt ra yêu cầu cấp bách về việc bảo vệ tài sản, tính mạng người dân.

Trước thực tế đó, công tác di dời người dân ra khỏi vùng thiên tai được tỉnh xác định là nhiệm vụ trọng tâm, mang tính chiến lược lâu dài. Sau đợt lũ quét năm 2025, hàng trăm hộ dân ở các xã Xa Dung, Tìa Dình, Mường Luân, Na Son đã được bố trí đến khu tái định cư an toàn.

Tuy nhiên, khó khăn vẫn rất lớn khi toàn tỉnh hiện còn khoảng 790 hộ dân đang sinh sống trong các khu vực có nguy cơ cao cần được di dời khẩn cấp. Những hộ dân này tập trung tại địa bàn các xã: Na Son, Mường Luân, Thanh Nưa, Quảng Lâm, Mường Lạn, Mường Chà, Núa Ngam, Mường Pồn, Sáng Nhè… Đây đều là những vùng núi cao, địa hình chia cắt mạnh, thường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa lũ, trong khi quỹ đất dành cho tái định cư hạn hẹp, nguồn lực đầu tư hạ tầng thiếu thốn.

Hiện toàn tỉnh có 74 khu vực được xác định có nguy cơ xảy ra sạt lở, lũ ống, lũ quét ảnh hưởng đến khu dân cư và đất sản xuất. Nhiều khu vực có quy mô lớn, kéo dài hàng trăm đến hàng nghìn mét như khu dân cư và đất lúa bản Nà Nọi 1, 2 - suối Huổi Hẹ dài 2.100 mét; khu dân cư bản Nậm Mỳ 1, 2 - suối Nậm Mỳ dài 1.000 mét; khu vực ngã ba suối Nậm Chà và suối Nậm Mỳ thuộc xã Quảng Lâm dài 550 mét.

Việc di dời người dân khỏi vùng thiên tai không phải là nhiệm vụ đơn giản. Ngoài khó khăn về địa hình, quỹ đất, còn có những thách thức về nguồn vốn và sinh kế lâu dài cho người dân sau tái định cư. Theo tính toán sơ bộ, để bố trí ổn định đời sống cho 790 hộ dân cần di dời khẩn cấp, tỉnh Điện Biên cần khoảng 775 tỷ đồng. Đây là con số rất lớn đối với một tỉnh miền núi còn nhiều khó khăn. Chính vì vậy, cuối năm 2025, tỉnh đã kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành Trung ương hỗ trợ nguồn lực để triển khai các dự án bố trí dân cư cấp bách, đồng thời đề xuất đưa vào danh mục đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 – 2030.

Điện Biên là tỉnh có địa hình bị chia cắt mạnh bởi các dãy núi cao và khe suối sâu, độ dốc lớn (trên 80% diện tích tự nhiên có độ dốc trên 25%). Theo kết quả Đề án “Điều tra, đánh giá và phân vùng cảnh báo nguy cơ trượt lở đất đá các vùng miền núi Việt Nam”, Điện Biên được xác định là tỉnh có mức độ nguy cơ trượt lở đất đá rất cao trong khu vực miền núi Việt Nam. Bản đồ phân vùng cảnh báo nguy cơ trượt lở đất đá được thành lập với 5 mức độ nguy cơ trên tỷ lệ 1:50.000. Khu vực có nguy cơ cao và rất cao chiếm tỷ lệ gần 60% tổng diện tích tự nhiên toàn tỉnh, cụ thể: Khu vực có nguy cơ trượt lở đất đá rất cao chiếm diện tích khoảng 2.200km² (tỷ lệ ~23%); khu vực có nguy cơ cao chiếm diện tích khoảng 3.400km² (tỷ lệ ~36%).

Tỉnh đặt ra mục tiêu đến năm 2050 sẽ di dời 100% số hộ dân tại các vùng nguy hiểm đến nơi an toàn. Ngày 26/2/2026, UBND tỉnh ban hành chỉ thị về công tác phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn đã yêu cầu các cấp, các ngành xây dựng kế hoạch, phương án ứng phó cụ thể theo phương châm “4 tại chỗ”, bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm. Đặc biệt, các địa phương phải chủ động rà soát, xác định những khu vực xung yếu có nguy cơ cao để có phương án xử lý kịp thời trước, trong và sau mùa mưa lũ. Trong đó, yêu cầu kiên quyết di dời hoặc sơ tán người dân ra khỏi khu vực nguy hiểm.

Tiếp đó, ngày 12/3/2026, UBND tỉnh ban hành kế hoạch thực hiện Đề án “Nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng đến năm 2030”. Mục tiêu đến năm 2030 có 100% người dân ở khu vực thường xuyên xảy ra lũ quét, sạt lở đất, lũ, ngập lụt, hạn hán và ít nhất 50% người dân ở khu vực khác được phổ biến kiến thức về thiên tai và kỹ năng phòng tránh thiên tai xảy ra trên địa bàn; 100% cấp xã xây dựng và phê duyệt kế hoạch phòng, chống thiên tai phải có sự tham gia của cộng đồng...

Trong bối cảnh thiên tai ngày càng gia tăng cả về tần suất lẫn mức độ khốc liệt, chủ động di dời người dân ra khỏi vùng nguy hiểm không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết. Phía trước vẫn là hành trình nhiều thách thức, đòi hỏi quyết tâm cao hơn, nguồn lực mạnh hơn và sự đồng lòng của cả hệ thống chính trị cùng người dân.