Gỡ 'nút thắt' nhân lực, biên chế ở cấp xã sau sắp xếp

Đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Đoàn Lạng Sơn) cho rằng việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp là chủ trương đúng đắn, bước đầu cho thấy cấp xã hoạt động ổn định, hiệu quả hơn, phục vụ người dân và doanh nghiệp thuận lợi hơn.

Tuy nhiên, thực tiễn vận hành cũng bộc lộ nhiều bất cập về tổ chức bộ máy, nhân lực và cơ chế chính sách cần sớm tháo gỡ để bảo đảm bộ máy hoạt động hiệu quả.

Theo đại biểu, mô hình tổ chức hiện nay với 2 phòng chuyên môn ở cấp xã đang bộc lộ áp lực lớn khi một phòng phải chịu sự quản lý, hướng dẫn chuyên môn của 5-6 sở, dẫn đến quá tải. Vì vậy, cần sớm có văn bản hướng dẫn cụ thể triển khai Nghị định 370/2025/NĐ-CP của Chính phủ, bảo đảm thống nhất, đồng bộ trên phạm vi cả nước.

Đại biểu cũng cho biết nhiều địa phương đang thiếu cán bộ, công chức cấp xã cả về số lượng và nhân lực chuyên môn sâu trong các lĩnh vực như xây dựng, giao thông, công nghệ thông tin, trong khi khối lượng công việc tăng lớn sau sắp xếp. Do đó, cần có lộ trình đào tạo, đào tạo lại để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.

Về biên chế, đại biểu đề nghị rà soát tổng thể trên các tiêu chí diện tích, dân số, đồng thời tính đến yếu tố đặc thù như miền núi, biên giới, bãi ngang, hải đảo để giao biên chế phù hợp thực tiễn.

Cùng với đó, cần xem xét điều chỉnh quy định khống chế hợp đồng lao động không quá 70% phần thiếu hụt, bởi quy định này đang hạn chế khả năng linh hoạt bù đắp nhân lực của địa phương, nhất là sau khi một bộ phận cán bộ nghỉ theo Nghị định 178 dẫn tới thiếu hụt cục bộ. Đại biểu kiến nghị giao chỉ tiêu biên chế sớm hơn, phù hợp yêu cầu thực tế.

Đại biểu cũng nêu vướng mắc về chế độ, chính sách đối với cán bộ được điều động đến vùng đồng bào dân tộc thiểu số khu vực 3 nhưng chưa có hướng dẫn cụ thể về hưởng trợ cấp lần đầu theo Nghị định 76 của Chính phủ.

Đồng thời, đối với người hoạt động không chuyên trách cấp xã, thôn, tổ dân phố, cần sớm có hướng dẫn cụ thể trước thời điểm chấm dứt hoạt động vào 31/5/2026 để địa phương có cơ sở thực hiện.

Liên quan sắp xếp thôn, tổ dân phố, đại biểu cho rằng, việc áp dụng cứng tiêu chuẩn quy mô hộ dân đối với tổ dân phố ở miền núi là chưa phù hợp. Thực tế có nơi diện tích rất rộng nhưng dân số thấp, nếu tiếp tục sáp nhập sẽ gây khó khăn cho quản lý địa bàn, nhất là khi hạ tầng giao thông, công nghệ thông tin còn hạn chế. Vì vậy, cần bổ sung tiêu chuẩn riêng đối với tổ dân phố hình thành từ sáp nhập xã, phường để phù hợp thực tiễn mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Đại biểu đồng thời đề nghị, Chính phủ sớm ban hành nghị định quy định về hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách để địa phương kịp thời triển khai sắp xếp, tinh gọn bộ máy đồng bộ, hiệu quả.

Theo đại biểu, việc tháo gỡ các nút thắt về nhân lực, biên chế và cơ chế chính sách là điều kiện quan trọng để mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành thông suốt, hiệu quả hơn trong thời gian tới.

Đề xuất nâng lương cơ sở lên 2,65-2,7 triệu đồng/tháng

Thảo luận tại hội trường, đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) cho rằng, điều chỉnh lương cơ sở không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà tác động trực tiếp đến đời sống, động lực làm việc và chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.

Theo đại biểu, mức lương cơ sở dự kiến tăng lên 2,53 triệu đồng/tháng từ 1/7/2026 là bước điều chỉnh hợp lý, cao hơn lạm phát bình quân năm 2025 và CPI quý I/2026, đồng thời tiệm cận nhịp tăng lương tối thiểu vùng.

Tuy nhiên, mức tăng này mới đáp ứng mục tiêu ổn định, chưa bảo đảm đời sống cho đa số người làm việc trong khu vực công, nhất là người mới vào nghề, người không có nguồn thu bổ sung và người làm việc tại đô thị lớn.

Đại biểu dẫn chứng, công chức mới vào nghề với hệ số 1,86 chỉ đạt khoảng 4,7 triệu đồng/tháng trước khi trừ bảo hiểm, trong khi chi phí sinh hoạt tối thiểu tại đô thị phổ biến từ 6-7 triệu đồng/tháng, cho thấy khoảng cách đáng kể giữa thu nhập và nhu cầu sống cơ bản. Trong khi đó, nhiều nhóm chi phí thiết yếu như nhà ở, điện, nước, y tế tăng nhanh hơn CPI chung, khiến mức tăng lương 8,12% chưa tạo được cảm nhận rõ rệt về cải thiện thu nhập.

Theo đại biểu, nếu lấy mức lương cơ sở 2,53 triệu đồng nhân với hệ số khởi điểm phổ biến, thu nhập chỉ tương đương hoặc nhỉnh hơn không đáng kể so với lương tối thiểu vùng khu vực doanh nghiệp. Điều này chưa đủ thu hẹp khoảng cách, chưa giảm được áp lực thiếu hụt chi tiêu thiết yếu và khó tạo động lực cho khu vực công.

Từ phân tích thực tiễn, đại biểu đề xuất nâng lương cơ sở lên mức 2,65-2,7 triệu đồng/tháng, tương ứng tăng khoảng 13-15% so với hiện hành. Đây là phương án hợp lý hơn trong bối cảnh hiện nay, giúp thu hẹp khoảng cách với lương tối thiểu vùng, giảm phụ thuộc vào nguồn thu nhập ngoài lương, tạo cảm nhận rõ ràng về cải thiện thu nhập, đồng thời góp phần ổn định tâm lý và nâng cao động lực làm việc.

Đại biểu cho rằng, mức tăng này tuy chưa thể bảo đảm hoàn toàn sống được bằng lương ở đô thị lớn, nhưng có ý nghĩa quan trọng trong cải thiện thực chất đời sống người hưởng lương ngân sách, nhất là trong bối cảnh chi phí thiết yếu tiếp tục tăng nhanh.

Về cân đối ngân sách, đại biểu nhận định mức 2,65-2,7 triệu đồng/tháng không tạo áp lực quá lớn nếu đi kèm tinh giản biên chế, cơ cấu lại chi tiêu công và giảm các khoản chi kém hiệu quả. Điểm mấu chốt là bảo đảm cân bằng giữa khả năng chi trả của ngân sách và yêu cầu cải thiện đời sống.

Theo đại biểu, nâng lương cơ sở lên 2,53 triệu đồng là cần thiết nhưng chưa đủ giải quyết căn bản bài toán đời sống khu vực công. Trong điều kiện hiện nay, mức 2,65-2,7 triệu đồng/tháng là phương án tối ưu hơn về tổng thể, vừa bảo đảm tính khả thi, vừa tạo bước cải thiện thực chất, đồng thời mở đường cho các bước cải cách sâu hơn trong thời gian tới.