Giữ nét truyền thống trong điệu nhảy hiện đại

Những năm gần đây, phong trào nhảy hiện đại trên địa bàn tỉnh phát triển mạnh, lan tỏa từ trường học đến không gian công cộng. Hip-hop, freestyle… trở thành “từ vựng” quen thuộc của thế hệ trẻ năng động, tự tin. Tuy nhiên, điều đáng ghi nhận nằm ở xu hướng quay về với văn hóa cội nguồn, khi nhiều nhóm nhảy chủ động tích hợp các yếu tố dân vũ của dân tộc Thái, Lào, Mông vào trong cấu trúc biên đạo.

Cuộc thi Street Dance – Mường Thanh Night: Sáng tạo & Bứt phá tổ chức tại phố đi bộ Mường Thanh vừa qua là một minh chứng rõ nét. Với sự tham gia của 9 đội thi, sân khấu đã trở thành không gian hội tụ của nhiều phong cách vũ đạo, từ urban dance đến các biến thể đường phố đậm chất cá nhân. Các tiết mục được đầu tư công phu về dàn dựng, tiết tấu, bố cục sân khấu, thể hiện rõ tư duy biên đạo ngày càng chuyên nghiệp của giới trẻ trên địa bàn tỉnh.

Điểm nhấn của cuộc thi không chỉ nằm ở kỹ thuật trình diễn, mà còn ở khả năng “bản địa hóa” các yếu tố hiện đại. Một số đội thi mạnh dạn khoác lên mình trang phục truyền thống của dân tộc Thái, Lào, Mông; đưa những chi tiết văn hóa như: áo cóm, khăn piêu, hoa văn thổ cẩm vào không gian trình diễn đậm chất đường phố. Những bước xòe uyển chuyển, nhịp sạp dứt khoát được “cắt ghép” khéo léo vào nền nhạc điện tử, tạo nên hiệu ứng thị giác và cảm xúc đặc biệt.

Theo anh Trương Khắc Lương, Trưởng ban Giám khảo Cuộc thi Street Dance – Mường Thanh Night: Sáng tạo & Bứt phá, thì sự kết hợp giữa yếu tố truyền thống và hiện đại trong các bài thi là điểm sáng đáng ghi nhận. Các đội thi đã thể hiện được khả năng khai thác chất liệu văn hóa bản địa một cách linh hoạt, đưa vào trong cấu trúc hip-hop và street dance mà vẫn giữ được tinh thần nguyên bản. Sự xuất hiện của các yếu tố văn hóa Thái, Lào, Mông trong một không gian nghệ thuật hiện đại cho thấy ý thức gìn giữ và phát huy bản sắc dân tộc của thế hệ trẻ ngày càng rõ nét.

Trong số các đội thi, nhóm múa Ban Trắng Điện Biên – học sinh Trường THPT Thanh Chăn đã để lại dấu ấn sâu đậm bằng phong cách biểu đạt giàu truyền thống. Không chạy theo kỹ xảo hay dàn dựng phức tạp, nhóm lựa chọn hướng tiếp cận tối giản, tập trung vào chất liệu động tác và cảm xúc biểu diễn. Những bộ váy cóm, khăn piêu truyền thống, khi xuất hiện trên sân khấu, không đơn thuần là trang phục mà đã trở thành một “ký hiệu văn hóa” giàu ngôn ngữ, giới thiệu đến khán giả, du khách vẻ đẹp của dân vũ dân tộc Thái.

Các động tác xoè, sạp được cách điệu theo ngôn ngữ vũ đạo hiện đại, tạo nên sự đan xen giữa mềm mại và dứt khoát, giữa truyền thống và đương đại.

Em Lường Thanh Thư, Trưởng Nhóm múa Ban Trắng Điện Biên chia sẻ: Trong các tiết mục nhảy hiện đại, chúng em luôn ý thức giữ lại ‘hồn cốt’ văn hóa dân tộc Thái bằng cách lồng ghép những yếu tố truyền thống một cách tinh tế và phù hợp. Từ trang phục như áo cóm, khăn piêu cho đến những động tác đặc trưng của điệu xòe, điệu sạp đều được cách điệu, làm mới để hòa quyện với nhịp điệu sôi động của âm nhạc hiện đại. Chính sự kết hợp này giúp mỗi tiết mục có bản sắc riêng, đồng thời tạo sự kết nối giữa giới trẻ với văn hóa dân tộc.

Đến với Cuộc thi Street Dance – Mường Thanh Night, nhóm VQT Crew gồm các em học sinh tới từ Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú tỉnh mang đến các tiết mục tiêu biểu, như: Huyền âm hồn Việt kết hợp giữa nón lá, áo tứ thân với hiphop mạnh mẽ và uyển chuyển; Hào khí non sông với trang phục áo nông dân và nón lá với động tác múa biến tấu uyển chuyển và hiphop sôi động mạnh mẽ.

Em Lò Thị Ái Châu, Trưởng Nhóm VQT Crew chia sẻ: Ý tưởng lồng ghép các yếu tố truyền thống vào điệu nhảy hiện đại của nhóm bắt đầu từ những beat nhạc dân tộc, nhịp điệu, các bài nhạc về truyền thống của nước ta. Bên cạnh những yếu tố ấy cô giáo Bí thư Đoàn trường chính là người giúp đỡ chúng em rất nhiều trong kế hoạch lên ý tưởng và âm thanh. Chúng em nhận ra rằng, nếu chỉ giữ nguyên truyền thống trong khuôn khổ cũ, nó sẽ dần xa cách với thế hệ trẻ. Nhưng nếu biết “thổi hồn” truyền thống vào những hình thức hiện đại như hip-hop, freestyle… thì văn hóa sẽ không mất đi mà sống động hơn.

Theo chia sẻ của Ái Châu, VQT Crew không mang nguyên truyền thống lên sân khấu, mà chọn lọc và cách điệu. Động tác được lấy cảm hứng từ những động tác múa dân gian và múa nón rồi biến tấu cho phù hợp với nhịp beat hiện đại. Về phần trang phục, luôn giữ nét đẹp cơ bản của áo dài, áo tứ thân, áo bà ba, nhưng nhóm chọn phối lại với những đôi giày sneaker và phụ kiện street style để tạo nên sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại. Sau đó còn có phần âm nhạc, là những làn sóng mới đến với âm nhạc dân gian như hòa trộn nhạc dân gian với EDM, hip hop, những bài rap về truyền thống và đất nước.

“Chắc chắn nhóm chúng em sẽ có dự định trong tương lai muốn đi sâu hơn nữa vào các chất liệu truyền thống ít được khai thác, như nghệ thuật hát xẩm, ca trù, hay các nghi lễ dân gian. Đồng thời, chúng em cũng muốn hợp tác với các nghệ nhân để hiểu đúng – làm đúng và sáng tạo một cách có trách nhiệm” – Lò Thị Ái Châu chia sẻ.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa văn hóa ngày càng mạnh mẽ, việc giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc thông qua các hình thức nghệ thuật mới là hướng đi phù hợp. Nhảy hiện đại với tính mở và khả năng dung nạp cao, đang trở thành một “không gian trung gian” hiệu quả để các giá trị truyền thống tiếp tục được sống, được biến đổi và lan tỏa.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu về chiều sâu hơn nữa. Bởi lẽ, phần lớn các em tham gia ở độ tuổi học sinh, trải nghiệm văn hóa chưa thật dày dặn, hiểu biết về bối cảnh, ý nghĩa của các yếu tố truyền thống có giới hạn. Vì vậy, vai trò định hướng của những người làm chuyên môn, các nghệ nhân, nhà nghiên cứu văn hóa và biên đạo có kinh nghiệm trở nên đặc biệt quan trọng, nhằm bảo đảm việc lồng ghép các yếu tố truyền thống đạt đến độ tinh tế cần thiết, phát huy được giá trị thẩm mỹ, tránh biểu hiện lệch chuẩn hoặc gây phản cảm khi công chúng tiếp nhận những sản phẩm văn hóa truyền thống được làm mới này.